गर्मी छल्ने शीतल आश्रय: छिमेकी जिल्लाको रोजाइ जब तराई र बेंसीहरूमा सूर्यको रापले जनजीवन अस्तव्यस्त हुन्छ, तब चित्रे एउटा  शीतल छहारी बनेर खडा हुन्छ। पछिल्लो समय तनहुँ, स्याङ्जा, कास्की र आसपासका पालिकाहरूबाट गर्मी छल्न आउने आन्तरिक पर्यटकहरूको यहाँ घुइँचो लाग्ने गरेको छ। भिमादको रापिलो गर्मीबाट केही मिनेटको यात्रामा पुग्न सकिने चित्रेको ठन्डा मौसम र लेकाली हावामा रमाउन मानिसहरू लालायित हुन्छन्। हिमालको दृश्य हेर्दै यहाँको शीतल ओतमा बस्दा लाग्छ, प्रकृतिले आफ्ना सन्तानका लागि यो ठाउँलाई विशेष फुर्सदमा सिर्जना गरेकी हो।

विविधताको सुन्दर फूलबारी र सुन्तलाको सुगन्ध चित्रे विभिन्न जातजाति र संस्कृतिको एउटा साझा संगमस्थल हो। यहाँको जातीय सद्भाव र सांस्कृतिक वैभवले यसलाई एउटा जीवन्त फूलबारीको रूप दिएको छ। हिउँद लागेसँगै पहाडका पाखाहरू लटरम्म फलेका सुन्तलाले पहेँलपुर देखिन्छन्। सुन्तलाको त्यो मिठो सुगन्धले पूरै गाउँलाई मदहोस बनाउँछ। स्थानीय अर्ग्यानिक स्वाद, कोदोको ढिँडो र पहाडी आतिथ्यताले पाहुनाहरूलाई यस्तो स्नेह दिन्छ कि उनीहरू यहाँबाट फर्कँदा मन चित्रेमै छोडेर जाने गर्छन्।

पर्यटनको नयाँ क्षितिज गाउँपालिकाको कार्यालय नजिकै रहेको र प्रशासनिक रूपमा सुगम भए पनि चित्रेले आफ्नो मौलिकतालाई भने गुमाएको छैन। विकास र प्रकृतिको यस्तो सन्तुलन बिरलै भेटिन्छ। हिमालको काखमा बसेर लाहुरेको आँगनमा सुन्तलाको स्वाद लिँदै पहाडी जीवनको मधुरस पिउन चाहनेहरूका लागि चित्रे एउटा उत्कृष्ट गन्तव्य हो। तपाईं पनि एकपटक चित्रेको यो दिव्य यात्रामा निस्कनुहोस्, जहाँ हिमालले तपाईंलाई स्वागत गर्नेछ र लाहुरेको आँगनले तपाईंको थकान मेट्नेछ।

The post चित्रेको पौरख: जहाँ सुन्तलाको सुगन्ध र हिमालको मुस्कान भेटिन्छ appeared first on Epaper Nepal.

प्रकृतिको अनुपम उपहार, जहाँ धर्तीले आकाशलाई चुम्न खोज्छ र बादलका थुप्राहरूले डाँडाकाँडासँग लुकामारी खेल्छन्। स्याङ्जा जिल्लाको पूर्वी भेगमा अवस्थित हरिनास गाउँपालिका-३ को ‘धुपडाँडा’ यतिबेला प्रकृति प्रेमीहरूका लागि एउटा नयाँ ‘भर्जिन डेस्टिनेसन’ का रूपमा उदाउँदै छ। स्थानीयहरूले यसलाई मायाले ‘हरिनासको पाटन’ भन्छन्, र यो नाम त्यसै राखिएको होइन; यहाँको समथर भूभाग र वरपरको दृश्यले साच्चै हिमालका फेदमा हुने ठूला पाटनहरूको झल्को दिन्छ।

हिमालको काखमा बसेको धुपडाँडा

धुपडाँडामा पाइला टेक्ने बित्तिकै तपाईंको आँखा अगाडि चाँदी झैं टल्कने माछापुच्छ्रे, अन्नपूर्ण र धौलागिरी हिमशृङ्खलाहरू उभिन्छन्। लाग्छ, यी हिमालहरूले धुपडाँडाको पहरेदारी गरिरहेका छन्। तलतिर हेर्दा सुन्दर मग्याम चिसापानी फाँट देखिन्छ, जसले यो डाँडाको सुन्दरतामा थप निखार ल्याइदिएको छ।

नाममै छ आस्था र सुगन्ध

धार्मिक मान्यता अनुसार, यस डाँडालाई ‘धुपडाँडा’ भनिनुको अर्थ भगवानलाई धुप दिने वा दिप बालेर पूजा गरिने पवित्र स्थान हो। यहाँको थुम्कोमा ऐतिहासिक कालिका भैरव थान अवस्थित छ, जहाँ बडा दसैँ र चैते दसैँमा भक्तजनहरूको ठूलो घुइँचो लाग्ने गर्छ। एकातिर आस्थाको धरोहर मन्दिर र अर्कोतिर शिक्षाको ज्योति छर्ने कालिका आधारभूत विद्यालय—यी दुवैले धुपडाँडालाई सामाजिक र सांस्कृतिक रूपमा जीवन्त बनाएका छन्।

ऋतुअनुसार बदलिने रूप: बर्खाको बेहुली र हिउँदको सन्नाटा

बर्खा याममा धुपडाँडाको रूप वर्णन गरिसाध्य छैन। जब सेतो कुहिरोले यो डाँडालाई ढपक्कै ढाक्छ, लाग्छ धुपडाँडाले कुनै लजालु बेहुलीले जस्तै बादलको घुम्टो ओढेको छ। साउन-भदौमा पाटनभरि फुल्ने रङ्गीचङ्गी फूलहरू र चारैतिरको हरियालीले मानिसको मन मात्र लोभ्याउँदैन, जीवनका सारा थकाई मेटाउँछ। हिउँदमा भने यहाँको सफा मौसम र नीलो आकाशमुनि टल्कने हिमालले छुट्टै आनन्द दिन्छ।

सहज पहुँच र बढ्दो आकर्षण

मग्याम चिसापानीदेखि तनहुँको दुलेगौंडा जोड्ने पक्की सडक धुपडाँडाको छेउमै छ। त्यसैले यहाँ पुग्न निकै सहज छ। पछिल्लो समय यो ठाउँ युवापुस्ताका लागि टिकटक बनाउने, फोटो खिच्ने र प्रेमी जोडीहरूका लागि ‘डेटिङ स्पट’ को रूपमा पनि निकै लोकप्रिय बन्दै गएको छ। यहाँ रहेका पुराना वर-पीपलका चौतारीहरूले थकान मेट्न मात्र होइन, गाउँले मौलिकताको स्वाद समेत दिन्छन्।

स्थानीय आतिथ्यता र स्वाद: जहाँ मन र पेट दुवै भरिन्छन्

धुपडाँडाको प्राकृतिक सुन्दरता मात्र होइन, यहाँको हिन्दु संस्कार र मौलिक आतिथ्यताले जोकोहीको मन पगाल्छ। ‘अतिथि देवो भव:’ भन्ने आदर्शलाई शिरोधार्य गर्दै यहाँका स्थानीयहरूले गर्ने स्वागतमा एक किसिमको अर्गानिक सादगी पाइन्छ। यहाँ पुग्ने पर्यटकले सहरको कृत्रिमता होइन, गाउँको शुद्ध र न्यानो माया पाउँछन्।

खानपानको कुरा गर्दा, धुपडाँडा र वरपरका गाउँहरू स्थानीय स्वादका लागि प्रख्यात छन्। आगन्तुकहरूका लागि यहाँको लोकल कुखुराको झोल र कोदोको ढिँडो अमृत समान हुन्छ। आफ्नै घरको शुद्ध घिउ, टिमुरको अचार र अर्गानिक तरकारीको स्वादले जिब्रो मात्र होइन, आत्मालाई नै तृप्त बनाउँछ। यहाँको खानपानमा पाइने त्यो मौलिकपनले पर्यटकलाई पटक-पटक यहाँ आउन बाध्य पार्छ।

नजिकैको चिसापानी बजार: सुविधा र सुन्दरताको संगम

धुपडाँडाको नजिकै रहेको मग्याम चिसापानी बजारले यस क्षेत्रको पर्यटनलाई थप सहज बनाएको छ। एकातिर डाँडाको एकान्त र शान्ति छ भने अर्कोतिर आवश्यक सेवा र सुविधाका लागि चिसापानी बजारको सामीप्यता। बजारको चहलपहल र स्थानीय उत्पादनहरूको किनमेलले यात्रालाई अझै रोचक बनाउँछ। तनहुँको दुलेगौंडाबाट जोडिएको पक्की सडकले गर्दा धुपडाँडा पुग्न अहिले निकै सजिलो छ।

पर्यटनको प्रचुर सम्भावना

यदि यो ठाउँलाई व्यवस्थित रूपमा प्रचार-प्रसार गर्न र पूर्वाधारमा थप ध्यान दिन सकिने हो भने, यो स्याङ्जाकै प्रमुख पर्यटकीय केन्द्र बन्न सक्छ। समथर पाटन, नजिकैको बस्ती, ऐतिहासिक मन्दिर, विद्यालय र आँखा अगाडिको हिमाल—यस्तो संयोग विरलै पाइन्छ।

समग्रमा, हरिनासको धुपडाँडा एउटा यस्तो गन्तव्य हो जहाँ हिमालको चिसो हावा, कालिका माईको शक्ति, स्थानीय खानपानको स्वाद र हिन्दु संस्कारको आतिथ्यता सबै एकै ठाउँमा पाइन्छ। हिमाल, पाटन, मन्दिर र स्कुल—सबै मिलेर बनेको यो एउटा यस्तो ‘भर्जिन डेस्टिनेसन’ हो, जसले हरेक यात्रीलाई भन्छ— “एकपटक यहाँ नआई तपाईंको यात्रा अपूरो रहनेछ।”

यदि तपाईं पनि शहरको कोलाहलबाट टाढा कतै स्वर्गको खोजीमा हुनुहुन्छ भने, एक पटक ‘हरिनासको पाटन’ अर्थात् धुपडाँडा पुग्नै पर्छ।

The post धुपडाँडा: प्रकृतिको अनुपम उपहार, एक अन्वेषण नगरिएको ‘भर्जिन डेस्टिनेसन’ appeared first on Epaper Nepal.

३६० डिग्रीको ब्रह्माण्डीय दृश्यावलोकन

लेखाडाँडाको उच्च टाकुरामा पाइला टेक्नासाथै तपाईंको नजरमा पर्ने दृश्यले मनको सबै कुँडिएका भावनालाई पखालेर लैजान्छ। यहाँबाट देखिने ३६० डिग्रीको प्यानोरमिक भ्यूले तपाईंलाई समयको गतिमै रोकिदिएको भान पार्छ। वारिपारि फिँजिएका हरियाली पहाडहरू, तल ओर्लिएका कास्कीका ग्रामीण भेगहरू र मानौँ हातैले छुन सकिने गरी नजिक उभिएका हिमशृङ्खलाहरू!

खासगरी माछापुच्छ्रे हिमाल, जसको सौन्दर्यको बयान गर्न शब्दहरू पनि थोरै पर्छन्, यहाँबाट हेर्दा यस्तो लाग्छ—मानौँ त्यो हिमाल हाम्रो गाउँको सुरक्षाका लागि पहरा दिँदै ठिंग उभिएको छ। बिहानीको सूर्योदयसँगै जब हिमालका चुचुराहरूमा सुनौलो रङ्ग पोतिन्छ, तब धर्ती नै स्वर्णिम बन्छ। अन्नपूर्ण, धौलागिरी हुँदै मौसमको मिजाज मिलेमा मनास्लु हिमालसम्मको दृश्यले यहाँ आउनेको मनमा एक प्रकारको आध्यात्मिक गम्भीरता र आनन्दको वर्षा गराउँछ।

बादलको दुलही र वर्षायामको जादू

वर्षायाममा खैरीकोट लेखाडाँडाको रुप नै अर्कै हुन्छ। जब बादलका सेताम्य थुम्काहरूले पूरै डाँडालाई आफ्नो अँगालोमा बेर्छन्, तब यो स्थान कुनै नववधू (दुलही) झैँ सिँगारिएर बसेकी देखिन्छ। बादलको त्यो लुकामारी, कुहिरोको घुम्टो र पहाडका शृङ्खलाहरूबीचको मौन संवाद—यी सबै दृश्यहरूले मानिसलाई धर्तीबाट उठेर आकाशको असीमित उचाइमा तैरिरहेको जस्तो रोमाञ्चक अनुभूति गराउँछन्।

आस्थाका धरोहर र परम्पराका दियोहरू

खैरीकोट केवल प्राकृतिक सौन्दर्यले मात्र होइन, यहाँको पुस्तान्तरणले बोकेका संस्कार र परम्पराका दियोहरूले पनि उत्तिकै प्रकाशित छ।

• कोटदेवी र दुर्गादेवी मन्दिर: जहाँका प्रत्येक शिलामा गाउँलेहरूको आस्था र विश्वास प्रतिविम्बित हुन्छ। दशैँको नवदुर्गामा यहाँ बज्ने घण्ट र ढ्याङ्ग्रोको आवाजले सिङ्गो गाउँ नै भक्तिभावमा लीन हुन्छ।

• थानापति मन्दिर र किम्बदन्तीको गाथा: यहाँको रोचक पक्ष थानापति मन्दिर हो। स्थानीय ८४ वर्षीय मेघनाथ पौडेलको स्मरणमा, यो ठाउँ इतिहासको साक्षी हो। धेरै दशक अघि आकाशबाट उड्ने चराहरू र जहाजसमेत यहाँ आएर अडिएको किम्बदन्तीले यो ठाउँको रहस्यमय महिमालाई थप प्रगाढ बनाएको छ।

यहाँका परम्पराहरू कतिसम्म अनौठा र नियमनिष्ठ छन् भने ७५ वर्षीय स्थानीय सुबदार टुकबहादुर गुरुङको भनाइअनुसार, मन्दिरमा ‘वाग्ले थर’ का व्यक्तिहरूले मात्र पूजा गर्ने र प्रसाद ग्रहण गर्ने सन्दर्भमा कर्म गरेको छोरा वा मागी विवाह गरी भित्र्याइएकी बुहारीले मात्र पाउने नियमले यहाँको सामाजिक मर्यादा र अनुशासनलाई जीवन्त राखेको छ। यस्ता मौलिक परम्पराहरू आधुनिकताको यो भीडमा पनि एउटा अनमोल रत्नझैँ सुरक्षित छन्।

आतिथ्यको सत्कार र पदमार्गको सपना

खैरीकोट गाउँ केवल लाहुरेहरूको बसोबासले मात्र होइन, यहाँका होमस्टेहरूमा पाइने ‘अतिथि देवो भव:’ को भावनाले पनि समृद्ध छ। हिमाली पर्यटन समाजद्वारा सञ्चालित होमस्टेमा बसेर आतिथ्य सत्कार लिँदाको अनुभव, स्थानीय उत्पादनको स्वाद र गाउँले जनजीवनको न्यानोपनले जो कोहीलाई पुनः यहाँ आउन बाध्य बनाउँछ।

तथापि, सुन्दरताको यो खानीलाई राष्ट्रियस्तरमा चिनाउन अब एउटा व्यवस्थित ‘पदयात्रा मार्ग’ (Hiking Route) को खाँचो छ। स्थानीय सरकारले प्रदेश सरकारसँग सहकार्य गर्दै यदि यस स्थानलाई पर्यटकीय पदमार्गका रूपमा जोड्न सक्यो भने, स्याङ्जाको खैरीकोटले गण्डकी प्रदेशकै पर्यटन मानचित्रमा एउटा छुट्टै र गर्विलो पहिचान बनाउनेछ।

हिमालको काख, हरियालीको साम्राज्य, इतिहासका गाथा र संस्कृतिको धनी—खैरीकोट लेखाडाँडा एक पटक पुग्नै पर्ने स्थल हो। आउनुहोस्, प्रकृतिको यो कवितालाई आफैँले स्पर्श गरौँ र जीवनलाई अझ समृद्ध बनाऔँ।

The post खैरीकोट लेखाडाँडा: जहाँ धर्तीबाटै देखिन्छ स्वर्गको सुन्दरता appeared first on Epaper Nepal.

पहाडका घुम्तीहरू छिचोल्दै गर्दा जब चिसो सिरेटोले गाला सुम्सुम्याउन थाल्छ, तब बुझ्नुहोस्— तपाईं हरिनासको त्यो उचाइमा पुग्दै हुनुहुन्छ जहाँ बादलहरू मन्दिरको गजुरलाई ढोग्न आउँछन्। स्याङ्जाको हरिनास गाउँपालिका वडा नम्बर ४, गृहकोट र ढुङ्गेठाँटीको बीचमा एउटा यस्तो अलौकिक डाँडो छ, जसलाई ‘भैरमथान’ भनिन्छ। समुद्री सतहदेखि करिब १६०० मिटरको उचाइमा अवस्थित यो थुम्को केवल भूगोलको एउटा अग्लो भाग मात्र होइन, यो हजारौँ भक्तजनको आस्थाको खम्बा र हरिनासकै गौरवमय पहिचान हो।

नाममै दैवी स्पर्श: ‘हरिनास’ को किम्बदन्ती र भैरवको शक्ति

भैरमथानलाई शक्तिको एउटा जीवन्त केन्द्र मानिन्छ। हिन्दू धर्मशास्त्र र स्थानीय विश्वास अनुसार, भैरव भनेको भगवान् शिवको त्यो उग्र र शक्तिशाली रूप हो, जसले अधर्मको नास गर्छ। यहाँका पाका पुराना मानिसहरू गाउँपालिकाको नाम ‘हरिनास’ रहनुमा पनि भैरवको ठुलो महिमा सुनाउँछन्। ‘हरि’ को अर्थ भगवान् र ‘नास’ को अर्थ खराब वा नकारात्मक तत्वहरूको विनाश गर्ने भन्ने बुझिन्छ। भगवान् भैरव स्वयम् यस उच्च शिखरमा विराजमान भएर यहाँको सारा कष्ट र पापको नास गरिदिएको हुनाले यस क्षेत्रलाई ‘हरिनास’ भनिएको हो भन्ने बलियो जनविश्वास छ। यहाँ पुग्दा मनभित्रको अशान्ति नास भएर एउटा दिव्य शान्तिको उदय हुन्छ भन्ने कुरा यहाँको वातावरणले नै महसुस गराउँछ।

३०० वर्षको इतिहास बोकेका त्रिशूल र अटुट भरोसा

भैरमथानको प्राचीनताको साक्षी यहाँ परिसरमा रहेका ती पुराना त्रिशूलहरूले दिइरहेका छन्। त्रिशूलको बनावट र अवस्था हेर्दा यो मन्दिर करिब ३०० वर्षभन्दा पुरानो रहेको इतिहासविद्हरू र स्थानीयको ठम्याइ छ। वि.सं. १९९० को महाभूकम्पले मन्दिरको भौतिक संरचनामा ठुलो चोट पुर्‍याए पनि स्थानीयको हृदयमा रहेको श्रद्धामा कहिल्यै दरार आएन। बरु, त्यसपछि स्थानीयको सक्रियतामा यो मन्दिरलाई झन् भव्य बनाइयो। यहाँ आएर शुद्ध मनले भाकल गरेमा वा दर्शन गरेमा मनको इच्छा पूरा हुने जनविश्वास यति गाढा छ कि, यहाँ छिमेकी जिल्लाहरू तनहुँ, कास्की, पाल्पा, नवलपरासी र रूपन्देहीका भक्तजनको ओइरो लाग्छ। पछिल्लो समय त भारतीय पर्यटकहरू समेत ‘सेल्फ ड्राइभ’ गर्दै यहाँको दैवी आभा महसुस गर्न आउने गरेका छन्। भाकल पूरा भएपछि राँगो, बोका, सँगुर, हाँस र कुखुराको ‘पञ्चबलि’ दिने परम्पराले यहाँको तान्त्रिक र शक्ति उपासनाको महत्वलाई अझ प्रष्ट पार्छ।

प्रकृतिले दिएको अनुपम उपहार: ३६० डिग्रीको दृश्य र ‘नेचुरल एसी’

भैरमथान केवल धार्मिक दृष्टिले मात्र होइन, पर्यटनको दृष्टिकोणले पनि स्वर्गको एउटा टुक्रा जस्तै छ। डाँडाको टुप्पोबाट चारैतिर आँखा डुलाउँदा ३६० डिग्रीको ‘पानोरामिक भ्यू’ देखिन्छ। आँखै अगाडि मुस्कुराइरहेका माछापुच्छ्रे, धौलागिरि, अन्नपूर्ण र मनास्लु हिमश्रृंखलाहरू देख्दा लाग्छ— हिमालहरू केवल हेर्नका लागि मात्र होइनन्, कुरा गर्नका लागि पनि सँगै छन्। हिमालबाट आउने सिधा सिरेटोले यहाँ ‘प्राकृतिक एसी’ को काम गर्छ। तराई र बेसीका मानिसहरू प्रचण्ड गर्मी छल्नका लागि मात्रै पनि यहाँको शितलतामा रमाउन आउँछन्। वसन्त ऋतुमा त झन् वनै राताम्य पार्ने लालीगुराँस र अन्य जङ्गली फूलहरूको सुगन्धले यो ठाउँलाई धर्तीको बगैँचा नै बनाइदिन्छ।

 सामाजिक सद्भाव र स्थानीय जीवनशैलीको सुगन्ध

भैरमथानको अर्को सुन्दर पक्ष भनेको यहाँको सामाजिक एकता हो। मगर र दलित समुदायको बाहुल्यता रहेको यस क्षेत्रमा ‘सिञ्जाली मगर’ हरूले पुस्तौँदेखि पुजारीको भूमिका निर्वाह गर्दै आएका छन्। यसले नेपाली समाजको त्यो सुन्दर तस्बिर देखाउँछ जहाँ धर्म र जातभन्दा माथि उठेर संस्कृतिलाई संरक्षण गरिन्छ। यहाँको यात्रा केवल मन्दिरको दर्शनमा मात्र सीमित हुँदैन; यात्राका क्रममा देखिने चित्रेभञ्ज्याङ, गृहकोट र ढुङ्गेठाँटीका मिलेका घरहरू, ढुङ्गाले छापिएका आँगन र स्थानीयको हँसिलो अनुहारले जोकोहीको मन जित्छ। यहाँको कृषिमा आधारित जीवनशैली र पाहुनालाई गरिने देवता सरहको आतिथ्यले नेपाली संस्कारको साँचो परिचय दिन्छ। कोदोको ढिँडो, स्थानीय कुखुराको मासु र मौसमी फलफूलको स्वाद चाख्न पाउनु यहाँको अर्को विशेषता हो।

विकासको मार्ग र उज्यालो भविष्य

अहिले भैरमथान पुग्ने बाटो पक्की भएको छ। पोखराबाट डेढ घण्टा र भिमादबाट ४५ मिनेटको यात्रामा सहजै पुग्न सकिने यो ठाउँ मोटरगाडीका लागि मात्र होइन, पैदल यात्रा मन पराउनेका लागि पनि उत्कृष्ट छ। मन्दिरको व्यवस्थापनका लागि स्थानीय सरकार, युवा क्लब र आमा समूहहरूको सक्रियता साँच्चै नै उदाहरणीय छ। मन्दिर वरपर व्यवस्थित सिँढीहरू, पाटी, पौवा र ठाँटीहरूको निर्माणले पर्यटकलाई थप सहज बनाएको छ। पूर्वमा ढुङ्गेठाँटी, चित्रे, झिरुबास र सिराउले जस्ता रमणीय बस्तीहरू छन् भने पश्चिममा गृहकोट, उत्तरमा प्यार्सिङ र दक्षिणमा करुङस्वारा जस्ता आकर्षक गाउँहरूले यस ठाउँलाई घेरेका छन्।

भैरमथानमा आज जति पर्यटक आएका छन्, त्यो केवल सुरुवात मात्र हो। यदि यसलाई राष्ट्रिय र अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा थप प्रवर्द्धन गर्ने हो भने, यो ठाउँ नेपालकै एउटा नमुना पर्यटकीय गन्तव्य बन्न सक्छ। जहाँको हावामा हिमालको शुद्धता छ, माटोमा इतिहासको सुगन्ध छ र मन्दिरको घण्टामा शक्तिको गुञ्जन छ।

त्यसैले, यदि तपाईं व्यस्त जीवनबाट थोरै विश्राम लिएर आस्था र प्रकृतिको काखमा हराउन चाहनुहुन्छ भने, हरिनासको यो गौरवमय ‘भैरमथान’ ले तपाईंलाई कुरिरहेको छ।

The post हरिनासको शीरमा ‘भैरमथान’: जहाँ बादलले मन्दिर छुन्छ र आस्थाले मन appeared first on Epaper Nepal.

सहरको कोलाहल, धुवाँ र कृत्रिमताबाट टाढा, कतै एउटा यस्तो गाउँ छ जहाँ समय आफ्नै गतिमा मुस्कुराउँछ। स्याङ्जाको हरिनास गाउँपालिका–६ मा अवस्थित ‘ढेंगाछाप’ एउटा गाउँ मात्र होइन, यो त पहाडको काखमा बसेको एउटा जीवित कविता हो। समुद्री सतहबाट १,४०० मिटरको उचाइमा रहेको यो बस्ती पुग्दा जो कोहीले पनि महसुस गर्छ—यहाँ आउनु त केवल भूगोलको यात्रा होइन, यो त आफ्नै आत्मासँगको साक्षात्कार हो।

पुर्ख्यौली कथा र एकताको सुगन्ध
ढेंगाछापको माटोमा पसिनाको मात्र होइन, पुर्खाको इतिहासको सुगन्ध पनि छ। स्थानीयका अनुसार, धेरै वर्ष पहिले कालापहाडबाट काम गरेर आएका मगर समुदायले यो ठाउँलाई आफ्नो थलो बनाए। यहाँ आएर जम्मा भई, एकअर्कालाई अँगालो हालेर बस्ती बसालेकाले नै यसको नाम ‘ढेंगाछाप’ रहन गएको हो। आज ४० देखि ५० वटा घरहरूको यो बाक्लो बस्तीमा पञ्चेबारी, हुलेस, नेहते, सिरानथोक, बगालेथोक, मुखिया थरी र जगते थरीहरू एकै परिवारजस्तै मिलेर बस्छन्। उनीहरूको यो अटुट एकता नै ढेंगाछापको असली गहना हो।

बादलसँग लुकामारी र हिमालको सामीप्य
वर्षायाम होस् या हिउँद, ढेंगाछापको रूप सधैँ मोहक हुन्छ। विशेषगरी वर्षामा जब बादलहरू गाउँको ढोका-ढोका चहार्छन्, तब यो गाउँ कुनै दुलहीझैँ बादलको सेतो घुम्टोभित्र लुक्न पुग्छ। अनि जब मौसम सफा हुन्छ, बिहानको पहिलो घामले हिमालका चुचुराहरूमा सुन छर्छ। यहाँबाट अन्नपूर्ण, धौलागिरी, माछापुच्छ्रे, मनास्लु र गणेश हिमालको दृश्य यति नजिकबाट देखिन्छ कि लाग्छ, हात बढाए हिमाल छोइन्छ। गाउँको सिरानमा रहेको हरिनासको ‘पुरकोट’ डाँडाबाट देखिने सूर्योदयको दृश्यले जो कसैको पनि मन जित्न सक्छ।

आत्मीयताको न्यानोपन
ढेंगाछापको सौन्दर्य केवल भूगोलमा सीमित छैन, यो यहाँका बासिन्दाको आत्मीय आतिथ्यमा झल्किन्छ। गाउँपालिकाले होमस्टेको अवधारणा सुरु गरेसँगै यहाँ पर्यटकहरूलाई आफ्नो घरको सदस्यजस्तै स्वागत गरिन्छ। बस्तीभित्रै रहेको शुद्ध पानीको मुहान, इन्टरनेटको पहुँच र सफा सुग्घर वातावरणले गर्दा आधुनिकता र परम्पराको यहाँ अनुपम मेल छ। गर्मीयामको रापमा शीतल छहारी खोज्दै आउने पर्यटकहरूका लागि यो गाउँ साँच्चिकै स्वर्गको टुक्रा जस्तै छ।

गन्तव्य: जहाँ मन फर्किन्छ
भीमदबाट करिब २८ किलोमिटरको यात्रा तय गरेपछि पुगिने यो गाउँसम्म आउन पोखरा, भीमाद र वालिङबाट नियमित जिप सेवा उपलब्ध छ। नजिकै रहेको पिताम्बर माध्यमिक विद्यालय र तल रहेको दाग्दी बजारले गाउँको जीवनलाई थप चलायमान बनाएको छ।

आज ढेंगाछाप केवल एउटा गाउँ रहेन, यो त पर्यटकीय सम्भावनाको एउटा ठूलो अवसर बनेको छ। यदि हामीले यसको उचित प्रचारप्रसार गर्न सक्यौँ भने, यो ठाउँ सिरुबारीझैँ विश्वभरि नै मगर संस्कृतिको पहिचान र ग्रामीण पर्यटनको उत्कृष्ट गन्तव्य बन्न सक्ने निश्चित छ।

अन्त्यमा, यदि तपाईं आफ्नो व्यस्त जीवनबाट फुर्सद निकालेर कतै हराउन चाहनुहुन्छ, हिमालसँग कुरा गर्न चाहनुहुन्छ र आमाको काखजस्तो न्यानोपन खोज्दै हुनुहुन्छ भने, ढेंगाछाप तपाईंलाई पर्खिरहेको छ। यहाँ आउनुहोस्, पहाडको हावामा सुस्केरा हाल्नुहोस् र यो आत्मीय गाउँलाई आफ्नो यादमा सजाउनुहोस्।

The post पहाडको काखमा एक टुक्रा स्वर्ग: ढेंगाछाप, जहाँ प्रकृति आफैँ मुस्कुराउँछ appeared first on Epaper Nepal.

हिमचुलीको भव्य दृश्य आँखा अगाडि झुल्किन्छ। पोखराको पुम्डीकोटबाट देखिने जस्तै मनमोहक ३६० डिग्रीको दृश्यावलोकन यहीँबाट गर्न सकिन्छ। बिहानको झुल्के घामसँगैहिमालको हिउँमा पर्ने सुनौलो किरणले जो कोहीलाई पनि मन्त्रमुग्ध बनाउँछ। आग्रीडाँडाको काखमा बसेका बासिन्दाहरूका लागि त यो दैनिक जीवनको एउटा सुन्दर हिस्सा नै बनिसकेको छ।गाउँ-गाउँका आफ्नै विशेषता यही डाँडाको वारिपारि फैलिएका

बस्तीहरूले यस क्षेत्रलाई पूर्णता दिएका छन् : कालीका-देउराली र गाईखर्क: डाँडाको एउटा पाखामा अवस्थित यी गाउँहरू कृषि र हरियालीका पर्याय हुन्। यहाँको उर्बर माटो र कृषकहरूको मिहिनेतले गर्दा यो ठाउँ स्याङ्जाको एउटा उत्कृष्ट कृषि उत्पादनको क्षेत्र बन्न सफल भएको छ। कालीका-देउरालीको धार्मिक आध्यात्मिक वातावरण र गाईखर्कको प्राकृतिक शान्तिले जो कोहीलाई लोभ्याउँछ।भुुरुङसिङ (कर्माइस): ठीक अर्को पाखामा रहेको भुुरुङसिङले यस क्षेत्रको सांस्कृतिक र परम्परागत पहिचान बोकेको छ। यहाँका दुईवटा ढुंगाका मन्दिरहरूले यहाँको प्राचीन इतिहास र आस्थाको कथा भन्छन्। भुुरुङसिङले गाउँको माटोमा बसेका मानिसहरूको आत्मीयता र संस्कारलाई सजीव राखेको छ।

जङ्गल, जडीबुटी र आध्यात्मिक शक्ति

यस क्षेत्रको विशाल हरियो जङ्गल केवल दृश्यका लागि मात्र होइन, यो यहाँको जीवनको आधार पनि हो। जङ्गलको बीचमा रहेको शिवालय मन्दिर र त्यहाँ प्रतिष्ठित शिवको विशाल मूर्तिले यो क्षेत्रलाई धार्मिक पर्यटनको ठूलो सम्भावना बोकेको गन्तव्य बनाएको छ। साथै मनकामना मन्दिर र कालीकादेवी थानले भक्तजनहरूको भीडलाई स्वागत गर्न तयार छन्।

जङ्गलको बीचैमा रहेको धरापानी आधारभूत विद्यालयको सेरोफेरोमा रहेका पानीका मुहानहरू यस भेगका लागि ‘अमृत’ नै हुन्। गर्मीयाममा बाटो हिँड्ने यात्रुहरूका लागि यी मुहानहरू शीतल जलका स्रोत हुन्, जसले गर्दा यहाँको पदयात्रा अझ बढी सुखद र सहज बनेको छ। साथै, जङ्गलमा पाइने बहुमूल्य जडीबुटीहरूले यसलाई प्राकृतिक औषधालयका रूपमा पनि चिनाएका छन्।

विकासको नयाँ सम्भावना

१ देखि ३ कक्षासम्मको नबदुर्गा आधारभूत विद्यालय जस्ता साना तर आधारभूत शिक्षाका केन्द्रहरू र कालिका देउराली मा.विले यहाँको शैक्षिक जग निर्माण गरिरहेका छन्। पाल्पा जिल्ला र बिरुवा गाउँपालिकासँगको भौगोलिक निकटताले यस क्षेत्रलाई एक बलियो ‘पर्यटकीय सर्किट’ का रूपमा विकास गर्न सकिने आधार तयार पारेको छ।

आग्रीडाँडाको काखमा हिमाल हेर्दै रमाउने गाउँ होस्, या कालीका-देउराली र गाईखर्कको उर्वर भूमि, अथवा भुुरुङसिङको सांस्कृतिक परम्परा—यी सबैको संयोजन नै हरिनासको वडा नं. ५ को वास्तविक सुन्दरता हो। अबको समय भनेको यी स्थलहरूलाई भौतिक पूर्वाधार र प्रचार-प्रसारसँग जोड्ने हो, ताकि विश्वले हरिनासको यो ‘लुकेको स्वर्ग’ लाई चिन्ने अवसर पाओस्।

The post स्याङ्जाको ‘लुकेको स्वर्ग’: हरिनासको आग्रीडाँडा जहाँ हिमाल मुस्कुराउँछ appeared first on Epaper Nepal.

आयोगले नेपाल प्रहरीका तत्कालीन महानिरीक्षक (आईजीपी) चन्द्रकुवेर खापुङ, काठमाडौंका तत्कालीन प्रमुख जिल्ला अधिकारी छवि रिजालमाथि फौजदारी कसुरमा अनुसन्धान गर्न सरकारलाई सिफारिस गरेको छ ।

पूर्वन्यायाधीश गौरीबहादुर कार्की नेतृत्वमा विज्ञानराज शर्मा र विश्वेश्वरप्रसाद भण्डारी सदस्य रहेको आयोग ५ असोजमा गठन भएको थियो । आयोगले आइतबार प्रधानमन्त्री सुशीला कार्कीलाई प्रतिवेदन बुझाएको छ ।

आयोगले तत्कालीन राजनीतिक र सुरक्षा नेतृत्वलाई जवाफदेही बनाउनुपर्ने निष्कर्ष दिएको एक सदस्यले न्यूजपोलारलाई जानकारी दिनुभयो ।

प्रतिवेदनमा रास्वपा सभापति रवि लामिछाने २४ भदौमा ललितपुरस्थित नक्खु कारागारबाट बाहिर निस्किएको घटनादेखि काठमाडौं महानगरपालिकाका तत्कालीन मेयर बालेन्द्र शाहसम्मको भूमिकाबारे समेत उल्लेख गरिएको उहाँले जानकारी दिनुभयो ।

भदौको २३ र २४ गते भएको जेन–जी आन्दोलनमा ७६ जनाको ज्यान गएको थियो ।

The post कार्की आयोगबाट ओली, लेखक र खापुङलाई फौजदारी कसुरमा अनुसन्धान गर्न सिफारिस appeared first on Epaper Nepal.

आग्रीडाँडा: हिमाल हेर्ने मुख्य गन्तव्य

यो वडाको सबैभन्दा ठूलो विशेषता नै आग्रीडाँडा हो। आग्रीडाँडाको काखमा बसेको उक्त गाउँ वास्तवमै भाग्यमानी छ, जहाँबाट अन्नपूर्ण हिमशृंखला, माछापुच्छ्रे, धौलागिरि र हिमचुलीको भव्य दृश्य आँखा अगाडि झुल्किन्छ। पोखराको पुम्डीकोटबाट देखिने जस्तै मनमोहक ३६० डिग्रीको दृश्यावलोकन यहीँबाट गर्न सकिन्छ। बिहानको झुल्के घामसँगै हिमालको हिउँमा पर्ने सुनौलो किरणले जो कोहीलाई पनि मन्त्रमुग्ध बनाउँछ। आग्रीडाँडाको काखमा बसेका बासिन्दाहरूका लागि त यो दैनिक जीवनको एउटा सुन्दर हिस्सा नै बनिसकेको छ।

गाउँ-गाउँका आफ्नै विशेषता

यही डाँडाको वारिपारि फैलिएका बस्तीहरूले यस क्षेत्रलाई पूर्णता दिएका छन् :

• कालीका-देउराली र गाईखर्क: डाँडाको एउटा पाखामा अवस्थित यी गाउँहरू कृषि र हरियालीका पर्याय हुन्। यहाँको उर्बर माटो र कृषकहरूको मिहिनेतले गर्दा यो ठाउँ स्याङ्जाको एउटा उत्कृष्ट कृषि उत्पादनको क्षेत्र बन्न सफल भएको छ। कालीका-देउरालीको धार्मिक आध्यात्मिक वातावरण र गाईखर्कको प्राकृतिक शान्तिले जो कोहीलाई लोभ्याउँछ।

• भुुरुङसिङ (कर्माइस): ठीक अर्को पाखामा रहेको भुुरुङसिङले यस क्षेत्रको सांस्कृतिक र परम्परागत पहिचान बोकेको छ। यहाँका दुईवटा ढुंगाका मन्दिरहरूले यहाँको प्राचीन इतिहास र आस्थाको कथा भन्छन्। भुुरुङसिङले गाउँको माटोमा बसेका मानिसहरूको आत्मीयता र संस्कारलाई सजीव राखेको छ।

जङ्गल, जडीबुटी र आध्यात्मिक शक्ति

यस क्षेत्रको विशाल हरियो जङ्गल केवल दृश्यका लागि मात्र होइन, यो यहाँको जीवनको आधार पनि हो। जङ्गलको बीचमा रहेको शिवालय मन्दिर र त्यहाँ प्रतिष्ठित शिवको विशाल मूर्तिले यो क्षेत्रलाई धार्मिक पर्यटनको ठूलो सम्भावना बोकेको गन्तव्य बनाएको छ। साथै मनकामना मन्दिर र कालीकादेवी थानले भक्तजनहरूको भीडलाई स्वागत गर्न तयार छन्।

जङ्गलको बीचैमा रहेको धरापानी आधारभूत विद्यालयको सेरोफेरोमा रहेका पानीका मुहानहरू यस भेगका लागि ‘अमृत’ नै हुन्। गर्मीयाममा बाटो हिँड्ने यात्रुहरूका लागि यी मुहानहरू शीतल जलका स्रोत हुन्, जसले गर्दा यहाँको पदयात्रा अझ बढी सुखद र सहज बनेको छ। साथै, जङ्गलमा पाइने बहुमूल्य जडीबुटीहरूले यसलाई प्राकृतिक औषधालयका रूपमा पनि चिनाएका छन्।

विकासको नयाँ सम्भावना

१ देखि ३ कक्षासम्मको नबदुर्गा आधारभूत विद्यालय जस्ता साना तर आधारभूत शिक्षाका केन्द्रहरू र कालिका देउराली मा.विले यहाँको शैक्षिक जग निर्माण गरिरहेका छन्। पाल्पा जिल्ला र बिरुवा गाउँपालिकासँगको भौगोलिक निकटताले यस क्षेत्रलाई एक बलियो ‘पर्यटकीय सर्किट’ का रूपमा विकास गर्न सकिने आधार तयार पारेको छ।

आग्रीडाँडाको काखमा हिमाल हेर्दै रमाउने गाउँ होस्, या कालीका-देउराली र गाईखर्कको उर्वर भूमि, अथवा भुुरुङसिङको सांस्कृतिक परम्परा—यी सबैको संयोजन नै हरिनासको वडा नं. ५ को वास्तविक सुन्दरता हो। अबको समय भनेको यी स्थलहरूलाई भौतिक पूर्वाधार र प्रचार-प्रसारसँग जोड्ने हो, ताकि विश्वले हरिनासको यो ‘लुकेको स्वर्ग’ लाई चिन्ने अवसर पाओस्।

The post हरिनासकाे काखमा बसेको आग्रीडाँडाको सुन्दर गाउँ: जहाँबाट हिमशृंखलाले ‘गुड मनिङ’ भन्छ appeared first on Epaper Nepal.

​विगत केही दिनदेखि गाउँपालिकाका विभिन्न स्थानहरूमा डढेलो लाग्ने क्रम बढेको र यसले प्राकृतिक सम्पदाको विनाश गर्नुका साथै मानवीय बस्ती समेत जोखिममा पारेको सचिवालयले जनाएको छ। आगलागीका कारण वन क्षेत्र सखाप हुने र धनजनको सुरक्षामा ठूलो चुनौती थपिएको भन्दै गाउँपालिकाले यस्ता गतिविधिमा संलग्न नहुन चेतावनी दिएको छ।

​सूचनामा भनिएको छ, “कसैले पनि जानीजानी वा लापरबाहीपूर्वक आगलागी नगर्न र नगराउन विनम्र अनुरोध गरिन्छ। यदि कसैले नियतवश आगलागी गरेको पाइएमा प्रचलित कानुन बमोजिम कडा कारबाही गरिनेछ।” गाउँपालिकाले डढेलो लगाउने कार्यलाई गैरकानुनी र विनाशकारी कदमको रूपमा व्याख्या गरेको छ।

​यसैगरी, गाउँपालिकाले नागरिकहरूलाई एउटा जिम्मेवार छिमेकीको भूमिका निर्वाह गर्न समेत आह्वान गरेको छ। आफ्नो वरपर कतै आगलागी भएको देखेमा वा कसैले आगो लगाउन खोजेमा तुरुन्त स्थानीय जनप्रतिनिधि वा नजिकैको प्रहरी चौकीमा खबर गर्न अनुरोध गरिएको छ। प्राकृतिक स्रोतको संरक्षण गर्दै आफ्नो गाउँलाई सुरक्षित राख्ने अभियानमा सबैको साथ अपरिहार्य रहेको सचिवालयले उल्लेख गरेको छ।

The post डढेलो नियन्त्रणमा सहयोग गर्न हरिनास गाउँपालिकाको अपिल, लापरबाही गरे कारबाही गरिने appeared first on Epaper Nepal.

अमेरिका र इसराइलको संयुक्त आक्रमणको सुरूआतमै शनिबार सर्वोच्च नेता आयातोल्लाह अलि खमेनीको मृत्यु भएको इरानले पुष्टि गरेको छ। खमेनीसहित कैयौं वरिष्ठ सैन्य र राजनीतिक अधिकारीहरूलाई पनि मारेको इसराइलले दाबी गरेको छ।

अहिले अमेरिका र इसराइलले इरानमाथि लगातार हवाई आक्रमण गरिरहेका छन् भने जबाफमा इरानले पनि इसराइलमाथि हमला गरिरहेको छ। साथै, विभिन्न खाडी राष्ट्रमा रहेका अमेरिकी सैन्य अखडा र ती देशका भौतिक संरचनाहरूमा पनि इरानले आक्रमण गरिरहेको छ।

यसरी अमेरिकाले विदेशमा अनावश्यक सैनिक हस्तक्षेप गरेको भन्दै राजनीति सुरू गरेका डोनाल्ड ट्रम्पले मध्य–पूर्वमा युद्धको सुरूआत गरेका छन्। करिब दुई महिनाअघि सेना पठाएर भेनेजुएलाका राष्ट्रपति निकोलस मदुरोलाई पक्राउ गरेर हौसिएका ट्रम्पले मध्य–पूर्वको सबभन्दा शक्तिशाली मुस्लिम राष्ट्रमाथि पनि धावा बोलेका छन्।

ट्रम्पले देखाउनका लागि इरानसँगको समस्याको कूटनीतिक समाधानका निम्ति केही दिन अघिसम्म पनि वार्ता गरे। तर भेनेजुएलामा सफलता हात पारेपछि इरानमाथि आक्रमण गर्न उनले अठोट गरिसकेको देखिन्छ।

पछिल्ला हप्ताहरूमा खाडी क्षेत्रमा ठूलो संख्यामा युद्धपोत र लडाकु विमानहरू पठाएपछि अमेरिकाले इरानमाथि हमला गर्ने निश्चित जस्तै थियो। तैपनि ट्रम्पले विशेष दूत स्टिभ विटकफ र ज्वाइँ जेरेड कुश्नरलाई पठाएर ओमानको मध्यस्थतामा इरानसँग वार्ता गर्न लगाए।

भन्नका लागि इरानले आणविक हतियार कार्यक्रम रोक्न नमानेकाले आक्रमण गरिएको अमेरिकाको जिकिर छ। तर आणविक हतियार कार्यक्रमबारे कुनै पनि विज्ञ नपठाई त्यस सम्बन्धी प्राविधिक ज्ञान नभएका विटकफ र कुश्नरलाई ट्रम्पले वार्तामा पठाएकाले नै वार्ता सफल नहुने लक्षण देखिएको थियो।

अमेरिकाले इरानलाई ऊर्जाका लागि चाहिने परमाणु इन्धन सधैंका लागि निःशुल्क उपलब्ध गराउने प्रस्ताव गरे पनि इरानले आणविक कार्यक्रम बन्द नगर्ने अडान राखेको अमेरिकाको दाबी छ। तर आणविक कार्यक्रमबारे अमेरिकाका सबै सर्त मानेको भए पनि ट्रम्पको चित्त बुझ्ने सम्भावना कमै थियो।

वार्ता सफल नहुनुको मुख्य कारण ब्यालेस्टिक मिसाइल निर्माण र मध्य–पूर्वमा रहेका अमेरिका–इसराइल विरोधी विभिन्न समूहलाई सहयोग बन्द गर्न इरानले नमान्नु रहेको केही इरानी विज्ञहरूले खुलाएका छन्। आफूलाई खाडी क्षेत्रको सबभन्दा शक्तिशाली राष्ट्र ठान्ने इरानका लागि अमेरिकाको त्यस्तो सर्त मान्नु आत्मसमर्पण जस्तै हुने थियो।

अमेरिका र इसराइलको विरोध गर्दै झन्डै चार दशकदेखि शासन गरेका ८६ वर्षीय खमेनीले जीवनको उत्तरार्धमा अमेरिकासामु घुँडा टेक्नुभन्दा सामना गरेर साहसी मृत्युवरण गर्न रोजेको देखिन्छ।

इरानले ब्यालेस्टिक मिसाइल बनाउन नरोके पनि अमेरिकालाई तत्काल खतरा थिएन। अझै एक दशकसम्म पनि इरानले अमेरिकासम्म प्रहार गर्न सक्ने मिसाइल बनाउन नसक्ने अमेरिकी सेना र गुप्तचर निकायहरूको आकलन भए पनि ट्रम्पले इरानमाथि आक्रमण गरेको द वासिङटन पोस्टले लेखेको छ।

यस अर्थमा, ब्यालेस्टिक मिसाइल बनाउन बन्द गर्ने सर्त मानेको भए पनि ट्रम्पले अन्ततः इरानमा आक्रमण गर्ने नै थिए भन्न सकिन्छ।

अब ट्रम्पले किन कुनै पनि हालतमा इरानमाथि आक्रमण गर्न खोजेका हुन् भन्नेबारे चर्चा गरौं।

आफ्नो सीमा नजोडिएको इसराइललाई घेराबन्दी गर्न इरानले छिमेकी मुलुकहरूमा विभिन्न समूह परिचालन गर्छ। लेबननमा हिजबुल्लाह, गजामा हमास, यमनमा हुथी र इराकमा विभिन्न समूहलाई हतियार र सैन्य तालिम दिएर इसराइलमाथि आक्रमण गराउँछ।

यसका निम्ति इरानको ‘इस्लामिक रिभोलुसनरी गार्ड कोर्स’ (आइआरजिसी) को ‘कुद्स फोर्स’ ले विदेशी समूहहरू परिचालन गर्छ।

इरानले इसराइल र अमेरिकाविरूद्ध बनाएको यो मोर्चाबन्दीलाई ‘एक्सिस अफ रेसिस्टेन्स’ भनिन्छ। बसर अल–असदले शासन गरेको सिरिया पनि यो मोर्चाबन्दीको हिस्सा थियो।

तर सन् २०२३ अक्टोबर ७ मा हमासले इसराइलमाथि हमला गरेपछिका घटनाक्रमले मध्य–पूर्वको शक्ति सन्तुलनमा ठूलो उथलपुथल ल्यायो।  इसराइलले बिस्तारै पहिले हमास र त्यसपछि हिजबुल्लाहलाई धराशायी बनायो।

असदको शासन टिकाउन उनको तर्फबाट सिरियाको गृहयुद्ध समेत लडेको हिजबुल्लाह कमजोर भएकाले सन् २०२४ को डिसेम्बरमा असदको शासन समेत ढल्यो।

यसरी ठूलो खतराका रूपमा रहेको नजिकैको हिजबुल्लाह धराशायी भएको र सिमाना जोडिएको सिरियामा इरान–निकट असदको शासन ढलेपछि गत जुनमा इसराइलले इरानमाथि हमला गर्‍यो।

इरानको आणविक हतियार कार्यक्रम रोक्न भनेर गरिएको सो हमलामा इसराइलले इरानका धेरै वरिष्ठ जनरल र अधिकारीहरूको हत्या गर्‍यो। त्यति मात्र नभएर इरानको ‘एयर डिफेन्स’ प्रणाली समेत ध्वस्त पारिदियो।

इरानको फर्दोमा पहाडमुनि सयौं फिट तल बलियो बंकरमा बनाइएको आणविक भट्टी इसराइलले ध्वस्त पार्न नसकेपछि अमेरिका पनि त्यति बेला युद्धमा होमिएको थियो। अमेरिकाको मिजोरीबाट करिब १८ घन्टा उडेर गएका बी–२ बमवर्षक विमानले बङ्कर–भेदी बमले ती आणविक भट्टीमा प्रहार गरे।

इरानको आणविक हतियार कार्यक्रम पूर्ण रूपमा ध्वस्त पारेको दाबी त्यति बेला ट्रम्पले गरेका थिए। उनले दाबी गरे जस्तो पूर्ण रूपमा ध्वस्त नभए पनि त्यसपछि इरानको आणविक कार्यक्रम धेरै पछि धकेलिएको मानिन्छ।

यसरी इरानको आणविक हतियार कार्यक्रममा धेरै ठूलो धक्का लागे पनि अहिले पुनः आणविक कार्यक्रमकै बहानामा ट्रम्पले इरानमा आक्रमण गरेका छन्।

यसो गर्नुको सबैभन्दा मुख्य कारण इरान अहिले अभूतपूर्व रूपमा कमजोर हुनु हो। अमेरिका र इसराइलसँग राम्रो सम्बन्ध रहेको शाह पहलवी वंशको शासन सन् १९७९ को इस्लामिक क्रान्तिमा ढलेपछि इरान लगातार उनीहरूका लागि समस्या बनेको छ।

‘एक्सिस अफ रेसिस्टेन्स’ चलाएर इसराइललाई दुःख मात्रै नदिई इरानले सिधै अमेरिकालाई नै चुनौती दिइरहेको छ। त्यसैले इरान धेरै कमजोर भएको मौका छोपेर अहिले अमेरिकाले आक्रमण गरेको देखिन्छ।

यसका लागि इसराइली प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतन्याहुले लगातार ट्रम्पलाई अनुरोध गरेर मनाएका छन्। वर्षौंदेखि नेतन्याहुले अमेरिकालाई इरानसँग युद्ध गर्न मनाउन खोजिरहेका थिए। तर सद्दाम हुसेनलाई सत्ताच्युत गरेपछि इराकमा देखिएको सुरक्षा चुनौतीका कारण रिपब्लिकन र डेमोक्र्याटिक कुनै पनि दलका राष्ट्रपतिले यो कुरा मानेका थिएनन्।

इरान ज्यादै कमजोर रहेको बेला भने अस्थिर स्वभावका ट्रम्पलाई अन्ततः मनाउन उनी सफल भएका छन्।

इरानमाथि आक्रमण गर्न ट्रम्पलाई साउदी अरेबियाले समेत मनाएको देखिन्छ।

सुन्नी मुसलमान बहुल साउदी अरेबिया र सिया मुसलमान बहुल इरानबीच धेरै पहिलेदेखि दुश्मनी छ। इस्लामिक क्रान्तिपछि अमेरिकासँगको दुश्मनीका कारण पश्चिमा देशहरूले लगाएको नाकाबन्दीले इरान आर्थिक रूपमा साउदीभन्दा धेरै कमजोर छ। तर सैन्य शक्तिको मामिलामा इरान साउदीभन्दा धेरै नै शक्तिशाली छ।

अमेरिकासँग युद्ध भएमा इरानले आफ्ना तेलखानी लगायत संरचनामा आक्रमण गर्ने खतराप्रति साउदी सचेत छ। त्यसैले सार्वजनिक रूपमा साउदीले इरानमाथि हमला नगर्न अमेरिकालाई आग्रह गरिरहेको थियो। साउदीमा शासन चलाइरहेका युवराज मोहम्मद बिन सलमानले इरान विरूद्धको आक्रमणमा आफ्नो भूमिको प्रयोग गर्न नदिने घोषणा नै गरेका थिए।

भित्री रूपमा भने इरानमाथि आक्रमण गर्न साउदीले ट्रम्पसँग पछिल्लो समयमा निरन्तर आग्रह गरेको द वासिङटन पोस्टले जनाएको छ। अहिले कमजोर भएको बेला इरानलाई परास्त नगर्ने हो भने पछि शक्ति आर्जन गरेर यसले झन् धेरै समस्या खडा गर्ने जिकिर साउदीले गर्‍यो।

इरानमाथि ट्रम्पले आक्रमण गर्नुमा व्यक्तिगत कारण पनि छ। केही हप्ताअघि इरानमा विरोध प्रदर्शन भएको बेला प्रदर्शनकारीमाथि धेरै बल प्रयोग नगर्न उनले इरानलाई चेतावनी दिएका थिए। साथै, चाँडै अमेरिकी सहायता आउने आश्वासन पनि उनले विपक्षीलाई दिएका थिए।

तर प्रदर्शन बढ्दै गएर आफ्नो सत्ता नै ढल्ने खतरा देखेपछि खमेनीले शान्तिपूर्ण प्रदर्शन दबाउन व्यापक बल प्रयोग गरे। पश्चिमा मानव अधिकारवादी संस्थाहरूका अनुसार गोली चलाएर केही दिनमै इरानले दसौं हजार निहत्था जनताको हत्या गरी स्थिति नियन्त्रणमा लियो।

यसरी आफ्नो चेतावनीको बेवास्ता गर्दै प्रदर्शनकारीमाथि व्यापक बल प्रयोग गरेको रिस फेर्न समेत ट्रम्पले इरानमाथि हमला गरेको देखिन्छ।

साढे चार दशकदेखि अमेरिकी आँखामा कसिंगर बनेको इस्लामिक शासन ढालेमा इतिहासमा उच्च मूल्यांकन हुने लोभका कारण समेत उनले आक्रमण गरेका हुन सक्छन्। इरानमाथि आक्रमण गर्दा अमेरिकालाई हुन सक्ने नोक्सानीबारे आफ्ना जनरलहरूले सचेत गराए पनि उनले हमलाको निर्णय लिए।

अब अमेरिका र इसराइलले शनिबार नै किन हमला गरे भन्नेबारे चर्चा गरौं।

इरानमाथि आक्रमण गर्न ट्रम्प केही हप्ताअघि नै तयार भएको मानिन्छ। दुई वटा विमान–वाहक युद्धपोतसहित कैयौं युद्धपोत, सयौं लडाकु विमान र दसौं हजार सैनिक खाडी क्षेत्रमा जम्मा गरेपछि ट्रम्प हमला गर्न कुरेर बसेका थिए।

शनिबार बिहान सर्वोच्च नेता खमेनीसहित वरिष्ठ सैन्य र राजनीतिक अधिकारीहरूले बैठक राखेको खुफिया सूचना पाएपछि इरानमाथि आक्रमण भएको देखिन्छ। सिआईएले सो बैठकबारे सूचना दिएपछि अमेरिका र इसराइलले आक्रमण गरेको द न्यूयोर्क टाइम्सले लेखेको छ।

सामान्यतया कुनै पनि देशमा सैन्य आक्रमण रातको समयमा गरिन्छ। तर सो बैठकबारे सूचना पाएपछि दिनको उज्यालोमै आक्रमण गरिएको हो। राति आक्रमण गर्लान् भन्ने ठानेर इरान बसेको बेला बिहानको उज्यालोमा अप्रत्याशित आक्रमण गर्दा अमेरिका र इसराइललाई फाइदा समेत भयो।

पहिलो प्रहारमै खमेनीसहित आइआरजिसीका प्रमुख र रक्षामन्त्री जस्ता वरिष्ठ अधिकारीहरूको हत्या गरिएको छ। खमेनीलाई मार्न इसराइली लडाकु विमानले ३० वटा बम खसालेको द वाल स्ट्रिट जर्नलले लेखेको छ।

गत जुनमा पनि खमेनी कहाँ लुकेका छन् भन्ने थाहा भएको र चाहेको भए उनलाई मार्न सकिने दाबी ट्रम्पले गरेका थिए। त्यति बेला खमेनीको हत्या गर्नबाट इसराइललाई ट्रम्पले नै रोकेको मानिन्छ। तर अहिले भने इरानमा सत्ता पल्टाउन उनले खमेनीको हत्याको अनुमति दिएका छन्।

अब युद्ध कसरी अघि बढ्ला भन्नेबारे चर्चा गरौं।

युद्ध चलिरहेको बेला के हुन्छ भनेर यकिन साथ भन्न मुस्किल हुन्छ। तैपनि धेरै लामो समयसम्म युद्ध तन्काउन दुवै पक्षको हितमा नहुने भएकाले यो युद्ध धेरै नचल्ने देखिन्छ।

इरानले अहिले इसराइल र खाडी राष्ट्रहरूमा प्रहार गरे पनि लामो समयसम्म त्यसो गर्न कठिन छ। इरानले हरेक पटक मिसाइल प्रहार गर्दा अमेरिका र इसराइलले प्रहार गरेको स्थान थाहा पाएर त्यहाँ हमला गर्ने खतरा हुन्छ।

मिसाइल प्रहार गरेपछि ‘लन्चर’ तुरून्तै अर्को ठाउँमा सार्न नसकिने भएकाले मिसाइल आक्रमण जारी राख्दा बिस्तारै इरानका लन्चरहरू ध्वस्त हुँदै जानेछन्। अमेरिका र इसराइलले मिसाइल भण्डारमै प्रहार गरेकाले लामो समयसम्म मिसाइलहरू पनि बाँकी रहने छैनन्।

अर्कोतर्फ, युद्ध चलिरहँदा अमेरिका र इसराइलको पनि हतियार भण्डार रित्तिँदै जानेछ। विशेष गरी इरानी मिसाइलबाट जोगाउन ‘एयर डिफेन्स’ प्रणालीमा प्रयोग हुने ‘इन्टरसेप्टर’ को अमेरिकासँग अहिले नै कमी छ।

रूससँग लड्न युक्रेनलाई र गत जुनमा इरानसँगको युद्धका बेला इसराइललाई दिएका कारण अमेरिकासँग रहेको इन्टरसेप्टर कम हुँदै गएको मानिन्छ। ताइवानका कारण चीनसँग युद्ध हुन सक्ने खतरा भएकाले अमेरिका इन्टरसेप्टर मात्र नभई मिसाइल लगायतका अन्य आक्रामक हतियार पनि धेरै खर्च नहोस् भन्ने चाहन्छ।

यसरी दुवै पक्षले चाहेर पनि लामो समयसम्म युद्ध तन्काउन नसक्ने देखिन्छ।

अर्कोतर्फ, इरानले आफ्नो नजिकै रहेको समुद्री मार्ग ‘स्ट्रेट अफ हर्मुज’ बन्द गरेको छ। यो जलमार्ग प्रयोग गरेर विश्वको करिब २५ प्रतिशत कच्चा तेल र करिब २० प्रतिशत ग्यास पैठारी हुन्छ। त्यो बन्द हुँदा तेल आपूर्ति कम भई अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा तेलको भाउ बढ्नेछ।

लामो समयसम्म स्ट्रेट अफ हर्मुज बन्द भएमा विश्वका प्रायः सबै देशलाई घाटा हुनेछ। तेल आयातमा निर्भर रहेको चीनलाई सबैभन्दा धेरै घाटा हुनेछ। त्यसैले लामो समयसम्म यो मार्ग बन्द नगर्न चीनले इरानमाथि दबाब दिन सक्छ।

खमेनीलाई मारेपछि के गर्ने भन्ने विस्तृत योजना नबनाई इरानमाथि आक्रमण गरेको भन्दै अमेरिकाभित्रै पनि ट्रम्पको आलोचना भएको छ। ट्रम्पले योजना राम्ररी नबनाएकाले इरानमा अब के हुन्छ भन्न सकिँदैन।

इरानमाथि आक्रमणको शनिबार घोषणा गर्दा नै उनले इरानको शासन हातमा लिन त्यहाँका जनतालाई आह्वान गरेका थिए। तर प्रदर्शन दमन गर्ने राज्यका संरचनाहरू बाँकी रहुन्जेल ठूला प्रदर्शन हुन कठिन हुनेछ। त्यसैले विपक्षीको सरकार बन्ने सम्भावना तत्काल धेरै देखिँदैन।

त्यस्तै सन् १९७९ को इस्लामिक क्रान्तिमा सत्ताच्युत भएका मोहम्मद रेजा पहलवीका छोरा रेजा पहलवी सत्तामा आउन सक्छन्। आफ्नो वंशको शासन ढलेपछि अमेरिकामा रहँदै आएका रेजाको पछिल्ला दिनमा लोकप्रियता बढिरहेको छ।

खमेनीको धार्मिक शासनभन्दा रेजाले उदारवादी शासन चलाउने जनताले आशा गरेका छन्। तर अझै पनि धेरै जनता राजतन्त्र फर्काउन नहुने पक्षमा छन्। फेरि, उनको शासन फर्काउन अहिले शक्तिशाली रहेको आइआरजिसी र सेनाले पनि नमान्ने लक्षण देखिन्छ। त्यसैले अहिलेका सुरक्षा संयन्त्र शक्तिशाली रहुन्जेल रेजा गद्दीमा फर्कन मुस्किल पर्नेछ।

युद्धका बेला सर्वोच्च नेता खमेनीको मृत्यु भएकाले तुरुन्तै अर्को सर्वोच्च नेता चयन हुने सम्भावना पनि कम छ। यद्यपि अमेरिकाले आक्रमण गर्ने निश्चित प्रायः भएकाले खमेनीले पहिले नै आफ्नो मृत्यु भएमा वा लुकेर सम्पर्कविहीन भएमा शासन कसरी चलाउने भन्ने निर्देशन दिइसकेको मानिन्छ।

आफ्नो मात्र नभई हरेक उच्च सैनिक जनरलको कम्तीमा चार तहको उत्तराधिकारी टुंगो लगाउन केही समयअघि नै खमेनीले निर्देशन दिएको अमेरिकी मिडियाले जनाएका छन्। तर युद्धका बेला ती उत्तराधिकारीहरूको पनि हत्या भइसकेको हुन सक्छ। त्यसैले शासन कसले चलाउँछ भन्ने यकिन साथ भन्न सकिँदैन।

त्यस्तै मदुरोलाई पक्राउ गरेपछि भेनेजुएलामा तत्कालीन उपराष्ट्रपति डेल्सी रोड्रिगेजलाई शासन चलाउन दिए जस्तै ट्रम्पले इरानमा पनि सत्तापक्षकै कसैलाई अन्तरिम रूपमा शासन चलाउन दिन सक्छन्। अमेरिकाप्रति तुलनात्मक रूपमा नरम मान्छे नआउन्जेल अमेरिका र इसराइलले शासन चलाउनेहरूको हत्या गरिरहनेछन्।

यस्तोमा ढिलो–चाँडो अमेरिकी चाहना अनुरूप अहिलेको सत्ता पक्षकै कसैले सत्ताको बागडोर लिने बढी सम्भावना छ।

अर्कोतर्फ, अप्ठ्यारो परेको बेला रूस वा चीन कसैले पनि इरानलाई मद्दत नगरेकाले अहिलेको सत्ता पक्षले अमेरिकासँग सम्बन्ध सुधार्ने प्रयास गर्ने सम्भावना पनि छ।

युक्रेनसँग लड्न इरानले रुसलाई शाहिद ड्रोन मात्र नभई धेरै गोलाबारुद दिएको थियो। चीनको आर्थिक र प्राविधिक सहयोगपछि इरानको सहायता नै रूसका लागि सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण मानिन्छ। आफूले त्यत्रो भरथेग गर्दा पनि रुसले केही नगरेकाले अमेरिकासँग दुश्मनी गरिराख्नु आफ्नो हितमा नहुने निष्कर्ष इरानले निकाल्न सक्छ।

अमेरिकासँगको घोषित दुश्मनी छोडेमा इरानमाथि लगाइएको आर्थिक नाकाबन्दी अन्त्य हुनेछ। विभिन्न समूह चलाएर छिमेकीलाई दुःख दिन छोडेर आफ्नो आन्तरिक मामिलामा मात्र ध्यान दिएमा तेल बेचेर इरानले द्रुत विकास पनि गर्न सक्छ।

त्यस्तो भएमा ढिलो–चाँडो प्यालेस्टिनी समस्या समाधान गर्न इसराइलमाथि खाडी राष्ट्र र अमेरिका दुवैले थप दबाब समेत दिन सक्छन्। प्यालेस्टिनी समस्याको पनि हल भएमा मध्य–पूर्वमा दीर्घकालीन शान्ति आउनेछ।

The post अब अमेरिका–इरान युद्ध कसरी अघि बढ्छ, कहिले सकिन्छ? appeared first on Epaper Nepal.